Soms kan het noodzakelijk zijn om een kunstverlossing te verrichten. Er zijn daarin twee mogelijkheden namelijk de zuignap (vacuümextractie) of een tangverlossing (forcipale extractie). Tegenwoordig wordt de zuignap veel meer gebruikt dan de tang.


De meestvoorkomende reden voor een tang- of vacuümverlossing is het dreigende zuurstoftekort bij de baby en/of het niet willen vorderen van de uitdrijving. In een enkel geval mag een zwangere vrouw vanwege gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld hartproblemen) niet zelf meepersen. Een bevalling bestaat uit 3 verschillende perioden:

• De ontsluiting
• De uitdrijving en
• De periode na de geboorte

Tijdens de ontsluitingfase gaat de baarmoedermond steeds een stukje verder open. Het gevolg is dat de weeën steeds krachtiger worden. De mate van ontsluiting wordt door middel van een inwendig onderzoek bepaald. Zodra de baarmoedermond helemaal op is, is er spraken van volkomen ontsluiting. Het hoofdje van de baby daalt dan verder in. Tijdens de weeën krijg je meestal in toenemende mate het gevoel mee te moeten persen. Dit is het is het begin van de uitdrijvingsfase. Deze fase eindigt met de geboorte van de baby. Een tang- of vacuümverlossing vindt plaats tijdens deze tweede fase, de uitdrijvingsfase. Het is wel noodzakelijk dat het hoofdje van de baby diep genoeg in het bekken is gedaald.


Tijdens het persen worden de harttonen van de baby nauwkeurig in de gaten gehouden. Bij een ongestoorde zwangerschap gebeurt dit meestal via een doptone, zoals je die kent wanneer de verloskundige naar het hartje van de baby luistert. Bij een bevalling op medische indicatie, maakt de arts een CTG registratie. De harttonen geven aan hoe de conditie van de baby is. Langdurig of ernstig afwijkende harttonen kunnen een teken zijn van dreigend zuurstoftekort. Soms wordt er ook een microbloedonderzoek gedaan, bij dit onderzoek wordt er een beetje bloed genomen van de hoofdhuid van de baby en kan worden bepaald of de baby voldoende zuurstof krijgt. Na een ongestoorde zwangerschap is de kans op zuurstoftekort heel klein. Wanneer er bijzonderheden zijn tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld hoge bloeddruk, lang overtijd lopen of groeiachterstand bij de baby, neemt de kans op afwijkende harttonen toe. Hierdoor kan tang- of vacuümverlossing noodzakelijk zijn.

Bij een eerste bevalling komt het regelmatig voor dat de baby, ondanks dat je zo hard als je kan meeperst, niet spontaan wordt geboren. Het kan zijn dat de baby aan de forse kant is. In andere gevallen zijn de weeën niet sterk genoeg of zwakken ze plotseling af tijdens de bevalling. Gebrek aan kracht of uitputting kan ook een rol spelen. Vaak is het een combinatie van factoren. Naarmate het persen langer duurt, neemt de kans toe dat de conditie van de baby achteruit gaat. Je kunt dan hulp aangeboden krijgen om je baby geboren te laten worden.

Een verlostang bestaat uit 2 metalen lepels. Beide lepels bevatten een gebogen blad dat precies om de zijkant van het babyhoofdje past. Op de overgang van de bladen zit een verbindingsstuk met een handvat. Als de beide bladen om het hoofd van de baby zijn geplaatst, hoedt het verbindingsstuk de lepels op zijn plaats. De verlostang is tussen de 35 en 40 centimeter lang. Tijdens een aantal weeën, het is de bedoeling dat je zelf blijft meepersen, trekt de gynaecoloog aan het handvat van de verlostang om de baby te helpen bij de uitdrijving. Zodra het hoofdje van de baby is geboren worden de lepels verwijderd en al snel volgt de geboorte van het lichaam van de baby.


De vacuümpomp is het beste te beschrijven als een ronde zuignap van metaal of plastic, met een doorsnede van ongeveer 5 centimeter. Aan de buitenkant van de cup is een plastic slang of rubber aangesloten. Nadat de cup tegen de schedel van de baby is geplaatst, wordt er via de slang lucht uit de cup gezogen, op die manier ontstaat een vacuüm in de cup. De binnenkant van de cup wordt hierdoor stevig tegen de schedel aangezogen. Er zit ook een ketting vast aan de bolle kant van de cup, nadat de cup is vastgezogen trekt de gynaecoloog tijdens de weeën (terwijl je meeperst) aan de ketting om de uitdrijving te versnellen. Zodra het hoofdje van de baby is geboren, wordt er direct gestopt met het vacuümzuigen. De cup laat dan los en al snel volgt de geboorte van het lichaam van de baby.

Voor de ingreep zal de blaas vaak worden leeggemaakt, dit gebeurt met een katheter. De arts zal een inwendig onderzoek verrichten om de stand van het hoofdje van de baby en de mate van indaling te bepalen. Dit onderzoek is noodzakelijk om de verlostang of de vacuümpomp goed op het hoofdje van de baby te kunnen plaatsen. Bij een vacuümextractie plaatst de gynaecoloog de cup op de bovenkant van het hoofdje, daarna worst er vacuüm gezogen, zodat de cup zich binnen een paar minuten aan de schedel van de baby vastzuigt. Bij een tangverlossing worden de lepels 1 voor1 om het hoofdje gelegd.

Het plaatsen van de lepels is over het algemeen pijnlijk, het zelfde geld voor het plaatsen van de verlostang. Probeer zoveel mogelijk te ontspannen en probeer de pijn weg te zuchten. Het is niet altijd mogelijk deze pijn weg te nemen door middel van verdoving. Nadat de lepels zijn geplaatst of de vacuümpomp zicht heeft vastgezogen, trekt de gynaecoloog bij iedere wee mee terwijl je zelf meeperst. Probeer zelf zo krachtig mogelijk mee te persen indien je gezondheid het toelaat. De baby wordt over het algemeen al na enkele weeën geboren, soms is meetrekken gedurende meer weeën noodzakelijk. Het hangt onder meer af van de ligging van de baby en de indaling van het hoofdje of een tangverlossing of een vacuümverlossing de voorkeur heeft.

Het gebeurt zeker niet altijd, maar het gebeurt nogal eens dat je bij een tang- of vacuümverlossing wordt ingeknipt. Dit hangt af op de ingeschatte kans van het inscheuren, de dikte van het weefsel tussen de schede en de anus, de stevigheid van de bekkenbodemspieren en van de harttonen (en daarmee van de snelheid waarmee de baby geboren moet worden).

• Bloeduitstorting op het hoofd van het kind - Een bloeduitstorting op het hoofdje van de baby wordt een enkele keer na een vaginale kunstverlossing gezien, maar komt ook wel voor na een spontane (vaak langdurige) bevalling. Een dergelijke bloeduitstorting is meestal dan ook meer het gevolg van een langdurige bevalling dan van de kunstverlossing. Deze complicatie wordt wat vaker gezien bij een vacuüm- dan bij een tangbevalling. De bloeduitstorting verdwijnt vanzelf, maar kan wel tot gevolg hebben dat de baby langer geel blijft zien.
• Afschieten van de vacuümcup - Een enkele keer schiet de vacuümcup van het hoofdje van de baby terwijl de gynaecoloog trekt. Dit is niet altijd te voorkomen. Soms is het hoofdje al zo diep gekomen dat verdere hulp niet nodig is. Maar ook kan de gynaecoloog de cup opnieuw aanbrengen, alsnog besluiten een verlostang te gebruiken, of beslissen om een keizersnede te doen.
• Totaalruptuur bij de vrouw - Een totaalruptuur is het doorscheuren van de huid en het weefsel tussen de vagina en de anus. Ook de kringspier rond de anus scheurt dan geheel of gedeeltelijk in. Evenals bij een gewone bevalling kan ook bij een kunstverlossing een totaalruptuur ontstaan, maar deze complicatie komt wat vaker voor bij een tang- of vacuümbevalling. Een knip kan een totaalruptuur niet altijd voorkomen. Zorgvuldig hechten van een totaalruptuur is noodzakelijk om latere problemen met het ophouden van ontlasting te voorkomen.

Een tang- of vacuümverlossing wordt niet zonder reden verricht. Meestal is er sprake van een langdurige uitdrijving en/of dreigend zuurstoftekort bij het kind. Vaak wordt de baby na de geboorte door een kinderarts onderzocht. Als uw kind rond de uitgerekende datum in goede conditie wordt geboren, is couveuseopname vaak niet noodzakelijk.

Na een vacuümverlossing zie en voel je nog enkele dagen de afdruk van de vacuümcup op het hoofd van de baby als een blauwrode verdikking. Dit komt omdat zich vocht onder de huid heeft opgehoopt. De zwelling is binnen een dag bijna helemaal weg, de verkleuring verdwijnt na enkele dagen. Ook na een tangverlossing kan er enkele dagen een afdruk op de zijkant van het hoofd van uw kind zichtbaar zijn. Het kind kan na een tang- of een vacuümverlossing hoofdpijn hebben en soms wat misselijk zijn. Soms adviseert men dan 24 uur wiegenrust: u mag het kind dan alleen oppakken voor noodzakelijke handelingen als verschonen en het geven van voeding. Ook schrijft de kinderarts soms een pijnstiller voor.

Wanneer mag je naar huis?

Hoe lang je in het ziekenhuis moet blijven na een vaginale kunstverlossing, hangt af van de reden van de kunstverlossing, hoe gemakkelijk of moeilijk deze verliep, de conditie van de baby bij de geboorte, en de gebruikelijke gang van zaken in het ziekenhuis. Soms mag je na een paar uur naar huis, maar meestal blijf je in ieder geval 1 nachtje in het ziekenhuis.