Je baby huilt. Jij bent moe. Je hebt gewiegd, gevoed, gesust, gezongen en gehoopt dat hij weer in slaap zou vallen, maar niets lijkt te helpen. En dan kom je online de Ferber-methode tegen: een slaapmethode die belooft dat je kind binnen een paar nachten leert om zelf in slaap te vallen. Klinkt aantrekkelijk, zeker als je al weken gebroken nachten hebt. Maar wat houdt die methode precies in?
En waarom is niet elke slaapcoach er fan van?
Wat is de Ferber-methode precies?
De Ferber-methode is ontwikkeld door de Amerikaanse kinderarts Richard Ferber en wordt ook wel graduated extinction of gecontroleerd laten huilen genoemd. Het idee: je legt je kind wakker in bed, verlaat de kamer en wacht een vooraf afgesproken aantal minuten voordat je teruggaat. Daarna stel je je kind kort gerust, meestal zonder oppakken, voeden of uitgebreid troosten. Vervolgens ga je weer weg. De wachttijden worden steeds langer.
"Het ziet er in de praktijk ongeveer zo uit: je legt je kind neer, gaat de kamer uit en komt na een paar minuten terug als je kind huilt", zegt Janine. "Je troost kort, zonder je kind echt uit die spanning te halen en daarna vertrek je weer. De volgende keer wacht je langer."
Belangrijk om te zeggen: Ferber is niet hetzelfde als je baby in bed leggen en tot de volgende ochtend niet meer terugkomen. Het is juist een methode met check-ins. Maar die check-ins zijn kort en hebben niet als doel om je kind helemaal te kalmeren. Ze zijn bedoeld om te laten merken dat je er nog bent, terwijl je kind ondertussen leert om zonder jouw hulp in slaap te vallen.
Waarom is de methode zo populair?
"Ik snap heel goed waarom deze methode zo vaak voorbij komt", zegt Janine. "Als je al weken slecht slaapt en alles al hebt geprobeerd, klinkt een methode die binnen een paar dagen resultaat belooft natuurlijk heel aantrekkelijk. En ik oordeel ook niet over ouders die de Ferber-methode hebben geprobeerd. Uitputting is echt. Je doet als ouder het beste wat je kunt met de informatie die je op dat moment hebt."
Precies daar zit de nuance. Een baby of peuter die slecht slaapt, betekent vaak ook ouders die op hun tandvlees lopen. Dan kan een duidelijke methode met een stappenplan houvast geven. Tegelijk is de Ferber-methode niet onomstreden. Niet omdat ouders die ervoor kiezen iets verkeerd doen, maar omdat “werken” op verschillende manieren bekeken kan worden. Valt je kind sneller in slaap? Wordt er minder gehuild? Of komt je kind ook echt ontspannen tot rust?
De Ferber-methode kan bij sommige kinderen zorgen voor minder bedtijdstrijd en minder nachtelijk huilen. In een kleine studie onder baby’s van 6 tot 16 maanden zagen onderzoekers bij graduated extinction en bedtime fading ook slaapvoordelen op korte termijn, zonder duidelijke nadelige effecten op stressreacties, hechting of emotioneel gedrag. Maar dat betekent nog niet automatisch dat deze aanpak bij ieder kind, iedere ouder en ieder gezin past.
Stoppen met huilen is niet altijd hetzelfde als ontspannen
Een baby of peuter huilt niet om ouders te manipuleren. Huilen is communicatie. Het kan betekenen: ik ben moe, ik ben overprikkeld, ik mis je, ik heb hulp nodig, ik voel me niet veilig of ik weet niet hoe ik deze overgang naar slaap moet maken. "Een kind dat huilt, geeft een signaal", zegt Janine. "Dat signaal kun je niet altijd meteen oplossen, maar het vertelt wel iets. Ik heb iets nodig. Ik kan dit nog niet alleen. Ik heb jouw nabijheid nodig om tot rust te komen."
Bij stress speelt onder meer cortisol een rol. Cortisol is een stresshormoon dat bij acute spanning kan stijgen. In een overzichtsartikel over responsieve slaapinterventies wordt besproken dat cortisol bij acute stress kan pieken na ongeveer 20 tot 30 minuten, al blijft onderzoek naar huilen, slaaptraining en stress bij baby’s complex en niet altijd eenduidig. Janine is daarom voorzichtig met de conclusie dat een kind dat stopt met huilen automatisch heeft geleerd zichzelf te kalmeren. "Dat het stiller wordt, ziet er voor ouders uit als succes", zegt ze. "Maar stil worden is niet altijd hetzelfde als ontspannen. Soms stopt een kind met communiceren omdat de reactie die het nodig heeft uitblijft." Dat is geen verwijt aan ouders. Het is vooral een andere manier van kijken naar slaap. Niet alleen: hoe krijg ik mijn kind zo snel mogelijk stil? Maar ook: hoe help ik mijn kind stap voor stap aan meer vertrouwen in slapen?
Waarom de slaapcoach liever niet voor Ferber kiest
Voor Janine zit het grootste bezwaar niet in het idee dat kinderen zelfstandiger mogen leren slapen, want daar is ze juist een voorstander van. Het gaat haar om de weg ernaartoe. "Ik geloof dat kinderen leren slapen vanuit veiligheid", zegt Janine. "Dat betekent niet dat je voor altijd naast je kind moet liggen of dat je nooit iets mag veranderen, maar ik wil wel dat een kind voelt: mijn ouder is mijn veilige basis, ook als we oefenen met meer afstand."
Bij de Ferber-methode vindt ze vooral de korte check-ins lastig. "Je kind ziet je wel, maar je pakt hem niet op en je helpt hem niet echt door de spanning heen", zegt ze. "Voor een klein kind kan dat verwarrend zijn. Jij bent er wel, maar tegelijk ook niet op de manier die hij nodig heeft." Ook dat hoeft niet voor elk kind hetzelfde te voelen. Sommige kinderen protesteren kort en slapen daarna. Andere kinderen raken juist meer overstuur van het steeds komen en gaan. En sommige ouders merken na één avond al: dit past niet bij mij. "Als alles in jou zegt dat je naar je kind toe wilt, dan vind ik het belangrijk om daar serieus naar te luisteren", zegt Janine. "Niet omdat je je kind verpest als je reageert, maar omdat responsief ouderschap óók een manier is om slaapvaardigheden op te bouwen."
Wat werkt dan wel?
Janine werkt liever met geleidelijke verwijdering. Dat is een aanpak waarbij je langzaam meer afstand opbouwt, op het tempo van je kind. Geen grote sprong van “ik lig naast je” naar “ik ben weg”, maar kleine stappen. "Je begint waar je nu bent", zegt Janine. "Lig je naast je kind? Prima. Dan is dat het startpunt. Van daaruit ga je stap voor stap iets verder weg. Eerst misschien zittend naast het bed, daarna iets verder de kamer in, daarna bij de deur. Je kind leert: mijn bed is veilig, slapen is veilig en mijn ouder is in de buurt." Dat duurt meestal langer dan drie nachten. En ja, dat vraagt geduld. Maar volgens Janine voelt het voor veel kinderen en ouders zachter. "Je haalt de hulp niet ineens weg", zegt ze. "Je bouwt hem rustig af."
Deze aanpak lijkt op wat vaak de chair method of parental presence wordt genoemd: je blijft in de buurt, maar vermindert langzaam je actieve rol. Ook bredere slaapadviezen benadrukken het belang van een voorspelbare bedtijdroutine en kinderen wakker maar slaperig in bed leggen, zodat ze stap voor stap leren inslapen in hun eigen slaapomgeving.
Vergeet de dag niet
Slaap begint niet pas om 19.00 uur. Hoe een kind de dag doorkomt, heeft invloed op de nacht. Een oververmoeid, overprikkeld of juist te weinig uitgedaagd kind kan meer moeite hebben om de overgang naar slaap te maken. "Werken aan het zenuwstelsel overdag is een sleutel die veel ouders vergeten", zegt Janine. "Heeft je kind genoeg bewogen? Is er ruimte geweest om spanning te ontladen? Was er genoeg verbinding? Bouwt de avond rustig op? Hoe meer rust en regulatie er overdag is, hoe makkelijker de nacht vaak wordt."
Dat betekent niet dat je ineens een perfect dagschema hoeft te hebben. Het gaat om simpele dingen: naar buiten, bewegen, voorspelbaarheid, niet de hele avond van druk spel naar bed racen en genoeg tijd nemen om af te schakelen. "Een kind dat de hele dag heeft moeten meebewegen met een volle planning, kan ’s avonds niet altijd in één keer uit", zegt Janine. "Soms zie je het slaapprobleem in de nacht, maar begint de oplossing al overdag."
Wanneer moet je extra voorzichtig zijn?
Welke methode je ook kiest, slaaptraining is niet bedoeld voor elke leeftijd en elke situatie. Bij jonge baby’s spelen nachtvoedingen, ontwikkeling en veiligheid een grote rol. Methodes zoals Ferber worden meestal pas vanaf ongeveer zes maanden besproken, omdat veel baby’s dan beter in staat zijn om zichzelf weer in slaap te helpen. Toch is het geen aanpak voor elk kind of elke situatie. Bij medische klachten, ontwikkelingsproblemen, ziekte, nachtvoedingen, refluxklachten of veel onrust thuis is het verstandig om eerst met het consultatiebureau, de huisarts of kinderarts te overleggen voordat je met slaaptraining begint. Trek ook zeker aan de bel als je kind plots slechter slaapt, veel pijn lijkt te hebben, slecht groeit, benauwd is, veel spuugt of als jij als ouder mentaal op bent.
Vergeet niet: zelfstandig leren slapen hoeft niet hard te zijn. Het mag ook stap voor stap. Met nabijheid, duidelijkheid en vertrouwen. Niet omdat je kind nooit mag huilen, maar omdat huilen iets vertelt. En omdat slapen leren uiteindelijk niet alleen gaat over ogen dicht, maar ook over je veilig genoeg voelen om los te laten.
Wil jij graag jouw verhaal over je bevalling, baby, vruchtbaarheidstraject of iets anders delen op BabyBytes? Dat kan via dit formulier. Wie weet staat jouw verhaal binnenkort (anoniem) op de site!
Demi Schoenmakers is moeder en online redacteur voor onder andere BabyBytes, Libelle en Women's Health. Met een scherp oog en een luisterend oor zoekt ze naar verhalen die de lezer prikkelen. Of het nu gaat om gezondheid, lifestyle of opvoeding; ze probeert haar artikelen op een toegankelijke en boeiende manier over te brengen.
Reageer op dit artikel
reacties (0)