Er zijn van die nachten waarop je kind ineens verandert in een mini-nachtbraker. Dutjes worden geweigerd, zelf in slaap vallen is opeens verleden tijd en waar hij eerst redelijk doorsliep, is het nu elk uur raak. En dus sta jij om 03.17 uur naast het bedje, met één hand op de rug van je kind en de andere op je telefoon, zoekend naar: slaapregressie, sprong en wanneer slapen kinderen ooit weer normaal?
Slecht slapen hoort er soms bij. Kinderen groeien, leren, verwerken en veranderen in een tempo waar je als ouder nauwelijks een agenda naast kunt leggen. Maar wat als het niet na een paar nachten beter wordt? Wat als je twee maanden verder bent en nog steeds met wallen tot je knieën door de dag strompelt? Is het dan nog steeds een fase, of speelt er meer?
Slecht slapen betekent niet meteen dat er iets mis is
Volgens Janine is het belangrijk om niet meteen in de paniekstand te schieten zodra je kind een periode slechter slaapt. "Slecht slapen hoort bij opgroeien. Kinderen maken voortdurend ontwikkelingssprongen en die verwerken ze ook ’s nachts. Een periode van onrustig slapen betekent dus lang niet altijd dat er iets mis is."
Merkt je dat je kind normaal best oké slaapt, maar ineens vaker wakker wordt? Heeft hij meer hulp nodig om in slaap te vallen? Zijn de dutjes korter of worden ze helemaal geweigerd? Dan kan er sprake zijn van een slaapregressie. "Een slaapregressie zie je vaak rond vaste momenten, bijvoorbeeld rond 4 maanden, 8 maanden, 12 maanden, 18 maanden, 24 maanden en 30 maanden," legt Janine uit. "Op die momenten maakt je kind een grote ontwikkelingssprong. Denk aan leren kruipen, lopen, praten of zelfstandiger worden. Het brein draait overuren, ook ’s nachts, en dat zie je terug in het slapen."
Hoe lang duurt zo’n fase dan?
Dat is de vraag die je jezelf waarschijnlijk stelt na nacht zes met gebroken slaap. Volgens Janine duurt een slaapregressie gemiddeld zo’n twee tot zes weken. "Vaak zit de piek rond de derde week. Het kan eindeloos voelen, maar een regressie gaat in principe weer voorbij." Dat betekent niet dat je niets hoeft te doen. Juist in zo’n periode helpt het om de basis rustig te houden. "Probeer het ritme zo veel mogelijk aan te houden, bied wat extra nabijheid en herinner jezelf eraan dat dit tijdelijk is", tipt Janine.
Ook andere gebeurtenissen kunnen slaap tijdelijk flink opschudden. Denk aan ziek zijn, een verhuizing, een nieuw broertje of zusje of de overstap van ledikant naar peuterbed. "Ook dan geldt meestal: het is een fase. Geef je kind extra geborgenheid en pak het vaste ritueel weer op zodra dat kan."
Wanneer is het géén gewone fase meer?
Soms blijft het rommelen. De sprong is voorbij, de verhuizing is achter de rug, je kind is alweer weken beter en toch zijn de nachten nog steeds onrustig. Dan is het volgens Janine slim om verder te kijken. "Als het slapen blijft haperen, kan er meer aan de hand zijn dan alleen een tijdelijke fase. Er zijn verschillende oorzaken:
Het ritme klopt niet meer
"Een belangrijke oorzaak zit vaak in het ritme. Dat klopt vaker niet dan ouders denken", zegt Janine. "Als je kind te vroeg of juist te laat naar bed gaat, als de wakkertijden niet passen bij de leeftijd of als er overdag te veel of te weinig geslapen wordt, heeft dat direct invloed op de nacht." Vooral oververmoeidheid kan verraderlijk zijn. Je zou denken: hoe vermoeider, hoe beter je kind slaapt. Maar zo werkt het helaas niet altijd. "Een kind dat oververmoeid de nacht in gaat, maakt stresshormonen aan. Daardoor wordt diep slapen juist moeilijker."
Je kind kan zichzelf niet kalmeren
Een andere reden waarom slechte nachten kunnen blijven terugkomen, is dat je kind moeite heeft om zichzelf te kalmeren. Dat is niet ‘fout’ en ook geen teken dat je iets verkeerd doet, maar het kan wel verklaren waarom de nachten zo vaak onderbroken zijn. "Als je kind alleen in slaap valt met hulp, bijvoorbeeld door voeden, wiegen of bij je op schoot zitten en bij elk wakker moment opnieuw diezelfde hulp nodig heeft, dan noemen we dat een slaapassociatie", zegt Janine. "Dat is op zichzelf geen probleem, maar het kan wel de reden zijn dat je kind ’s nachts steeds jouw hulp nodig heeft om weer verder te slapen."
Met andere woorden: je kind wordt, net als iedereen, tussendoor even wakker. Alleen lukt het niet om zelfstandig weer door te slapen. En dus ben jij nodig. Steeds opnieuw.
Het zenuwstelsel staat voortdurend ‘aan’
En er is nog een groep kinderen bij wie slapen extra gevoelig ligt: kinderen die veel prikkels oppikken. Volgens Janine zie je dat vooral bij kindjes met een gevoelig zenuwstelsel. "Zij nemen overdag meer waar dan andere kinderen. Aan het einde van de dag zit hun systeem vol."
En als die spanning voor bedtijd nergens heen kan? Dan komt die er vaak ’s nachts alsnog uit. "Dat zie je terug in onrustig slapen, veel wakker worden of heel vroeg wakker zijn", zegt Janine. "Een vast ritueel helpt dan zeker, maar bij deze kinderen is ook bewuste ontprikkeling nodig voor bedtijd." Denk aan: minder druk spel vlak voor bedtijd, lichten dimmen, schermen vermijden, rustig contact maken, herhaling, voorspelbaarheid en een bedtijd die niet pas begint als je kind al volledig over de grens is.
Zo herken je het verschil
Volgens Janine kun je jezelf een paar vragen stellen. Is het slechte slapen begonnen na een duidelijke aanleiding, zoals een sprong, ziekte of grote verandering? Is je kind overdag verder gewoon zichzelf? Dan is de kans groot dat je met een fase te maken hebt. Maar duurt het al weken zonder duidelijke reden? Is je kind overdag ook huileriger, prikkelbaarder of duidelijk vermoeider? Of heb je als ouder het gevoel dat er structureel iets niet klopt? Dan mag je dat serieus nemen. "Vertrouw op dat gevoel", zegt Janine. "Jij kent je kind het beste."
Een goed startpunt is volgens haar altijd het ritme. "Kijk eerst naar de timing. Slaapt je kind overdag niet te veel of te weinig? Is bedtijd afgestemd op wanneer je kind voor het laatste geslapen heeft, niet op de klok? Dat kan soms al een wereld van verschil maken."
Wat kun je doen als je twijfelt?
Probeer een paar dagen bij te houden hoe de slaap eruitziet. Hoe laat wordt je kind wakker? Wanneer zijn de dutjes? Hoe lang is je kind wakker tussen slaapmomenten? Hoe verloopt de bedtijd? En wat gebeurt er ’s nachts precies? Niet om er een obsessief Excel-project van te maken, maar om patronen te zien. Misschien blijkt je kind structureel te laat naar bed te gaan. Misschien slaapt hij overdag net te weinig. Of misschien zie je dat de onrust vooral komt na drukke dagen met veel prikkels.
Slecht slapen is soms gewoon onderdeel van groeien. Vervelend, vermoeiend en intens, maar tijdelijk. Zeker als het samenvalt met een sprong, ziekte of verandering, en je kind overdag verder redelijk zichzelf blijft. Maar blijft het wekenlang rommelen, klopt het ritme niet, raakt je kind oververmoeid of merk je dat spanning en gevoeligheid een grote rol spelen? Dan is het geen kwestie van ‘nog even volhouden’ alleen. Dan is het slim om verder te kijken naar wat je kind nodig heeft om weer rustiger te slapen.
Heeft jouw kind weleens een periode waarin het ineens slecht slaapt? Wat heb je toen gedaan?
Wil jij graag jouw verhaal over je bevalling, baby, vruchtbaarheidstraject of iets anders delen op BabyBytes? Dat kan via dit formulier. Wie weet staat jouw verhaal binnenkort (anoniem) op de site!
Demi Schoenmakers is moeder en online redacteur voor onder andere BabyBytes, Libelle en Women's Health. Met een scherp oog en een luisterend oor zoekt ze naar verhalen die de lezer prikkelen. Of het nu gaat om gezondheid, lifestyle of opvoeding; ze probeert haar artikelen op een toegankelijke en boeiende manier over te brengen.
Reageer op dit artikel
reacties (0)