Selamat Jalan Indisch kind

Oma.. ze is er niet meer. Wat heeft zij veel gezien in haar leven. 99 jaar 

Ze had er eigenlijk een boek over kunnen schrijven maar zoveel praatte ze niet. 

Het klinkt hard, maar toen ik hoorde dat ze overleden was , was ik niet direct emotioneel. Ze was erg oud en oude mensen gaan een keer dood zo denkt mijn autistisch brein. Maar toen ik op haar afscheid de liedjes hoorde die ze geselecteerd had, hield ik het niet droog. Het was bijna mijn playlist...Chopin's Noturne in Sharp C...Moonlight Sonata..the second Walz..Had ik oma toch maar beter gekend...had ze zich maar beter leren kennen. Zoals mensen mij regelmatig beschrijven, zo werd zij beschreven. Waarschijnlijk leken we toch op elkaar...was haar 'niet praten' een soort coping meganism. 

Ze is geboren in Nederlands Indië in een aristocratische familie. Als klein meisje van 5 verloor ze haar moeder. Moeder werd 'vervangen' door een vrouw die haar en haar broers en zusje niet om het huis wilde; oma ging naar een kostschool. Toen oma wat ouder was ontmoette ze mijn opa; een soldaat uit een arbeidersgezin in Nederland. Ze is op de boot gestapt en zonder precies te weten hoe en wat (appen kon natuurlijk niet 'jongens ik kom eraan' of vanuit mijn opa ' mam, pap ik heb een meisje ontmoet , ze komt jullie kant op') is ze richting Utrecht gegaan.  Deze dingen heeft mijn vader verteld.  Daar kwam ze in een kleine tussenwoning te wonen...echt klein want tussen de muur van de woonkamer en de trap konden bijna geen twee mensen elkaar passeren. (ze hebben daar nog jaren gewoond na mijn geboorte) Ze moest ook aan de bak. Afwassen? Koken? De was? Oma had het nog nooit gedaan. Het werd voor haar gedaan. Oma had personeel thuis in Indië. Maar ze klaagde niet. Voor zover ik weet heeft oma nooit geklaagd, ik heb het nooit gehoord in elk geval. Zelfs toen ze in haar rolstoel , met een luier aan, vanuit een tuitbeker te drinken kreeg , had ze altijd een glimlach op haar gezicht. 

Sja oma...ze had een boek kunnen schrijven..waarom praatte je nooit oma? Ik had alles zo graag gehoord. Hoe het precies was in Nederlands Indië...je 'slechte stiefmoeder'. Je broertje die als krijgsgevangene is gestorven bij het maken van de spoorlijn in Birma (daar zijn genoeg filims over gemaakt 'the railway man' heeft mij het meest aangegrepen) DE SPOORLIJN IN BIRMA oma! Dat is voor mij als kind van deze eeuw niet voor te stellen dat zoiets echt heeft plaatsgevonden en door jou had ik er een directe link mee. Je broertje oma.. Die ene kleine, op de schoot van je moeder , op die oude foto. Je zussen en andere broer die zich over de wereld verspreid hebben. Je zag ze niet vaak meer.. ze stierven één voor één en jij bleef over.. 

Ze heeft opa lang aan haar zijde gehad, die is in 2011 overleden. Maar dat is dan toch alweer 12 jaar terug. Opa was ook geen makkelijke man..heel controlerend. Met ook zijn eigen geschiedenis waar hij van alles met zich meedroeg. Hij zat in het verzet en heeft onderduikers verborgen met zijn gezin. Die zaten onder een luik. onder een kleed,  in de voorkamer ...daar heb ik als kind regelmatig op gestaan, het piepte een beetje als je op en neer sprong. Maar een buurman verderop in de straat verraade opa en hij werd naar het concentratiekamp gestuurd. Mijn opa praatte ook niet veel. Zijn bevrijding klinkt bijna verzonnen...genoeg voor een filim. Want ja, hij is ontsnapt. Zijn kameraden uit het verzet hebben hem met een list eruit gekregen. 

Wat een verhalen..die twee mensjes. 

Nu zijn ze er beide niet meer..ik heb geen opa's en oma's meer. Ik kom graag bij oude mensen...luisteren naar hun verhalen. Die link met het verleden. Jammer dat mijn eigen opa en oma zo zwijgzaam waren. Lief, altijd blij als we kwamen, maar over hun verleden....daar werd niet over gesproken. Mijn opa wees hooguit af en toe naar de speldjes op zijn pak die verwezen naar zijn taak in de oorlog. Maar zij waren ook al zo oud toen ik klein was. Als kind van zeg 8 jaar, heb je geen idee, het zal wel... 

Mijn tante las gister het gedicht voor 'selamat Jalan Indisch kind'  (goede reis)  dat gaat over een generatie die nu langzaam verdwijnt. Over indische mensen die de reis naar Holland hebben gemaakt. Misschien was er ook wel iets van schaamte...Nederland was natuurlijk de overheerser daar.. Dat oma er daarom niet over praatte. Ik weet het niet. Zij had weinig te maken met het hele conflict. 

Dank oma, voor alles wat je gegeven hebt. Liefde, vorlijkheid , dankbaarheid, zorgzaamheid, dienstbaarheid én een toch wel hele bijzondere bloedlijn.  Jammer dat ik je niet beter kende oma...Selamat Jalan Indisch kind..



1671 x gelezen, 6

reacties (13)


  • Pcuk

    Sterkte. Selamat jalan een goede reis mijn Indisch kind spelen wij af als er een bewoner is overleden en z’n laatste reis maakt. De verhalen zijn heftig, deze generatie heeft heeeel veeel mee gemaakt. Veel strijd ook met Nederland. Bij hun was het niet zo dat ze van alles kregen van de regering. Alles moest terug betaald worden. Deze generatie is er nog eentje van respect en betekenis. Ik ken je oma niet maar ik weet wel dat bij ons de mensen vaak de kinderen niet al te veel vertelde van wat ze meegemaakt hebben om hun verdriet te besparen.

  • Anna-76

    Mooi geschreven...ontroerend verhaal🤎

  • Druif89

    Gecondoleerd, heel veel sterkte gewenst. Wat een prachtige vrouw was je oma!

    Ik lees veel herkenning in je verhaal. Mijn overgrootmoeder was een inheemse Indische vrouw. Haar man heeft ze nooit meer gezien, hij is als KNIL soldaat gesneuveld. Haar dochter (mijn oma) ontmoette een Nederlandse man. Die was al net zo getraumatiseerd door de oorlog; eerst als arbeidskracht naar Duitsland gestuurd en daarna nog naar Indonesië. M'n oma is uiteindelijk met haar moeder en kleine broertje naar Nederland gekomen en in 'n kamp opgevangen. Beide hebben ook nooit gepraat over hun verleden. Zoveel verhalen die verloren zijn gegaan.

  • Shrimp

    Dank je...ja klopt, denk dat het ook een soort overlevings strategie is. Als we er niet over praten , is het er niet.

  • Sharon

    Een goede laatste reis voor oma ❤️, de generatie die door trauma niet praat evenals de dominantie van de man is zo herkenbaar in je tekst.

    En jouw brein omschrijft het mooi! Sterkte met het verlies

  • nona-kecil

    gecondoleerd.

    Je verhaal raakt me. Mijn opa stierf toen ik een jaar of 8 was en leidde aan dementie. Van horen zeggen ook zwijgzaam. Opa was een gevangenen in het Jappenkamp. Helaas heb ik weinig meegekregen van de cultuur en de verhalen.

  • Nog-even!

    Wat indrukwekkend.... En wat een ingewikkeld leven.... Heeft je oma ook in een jappenkamp gezeten? Dat zou haar zwijgzaamheid misschien ook nog verklaren... Ook sl was ze misschien niet dagelijks in je leven, afscheid nemen blijft toch verdrietig... sterkte!😘

  • Charel89

    Bijzonder verhaal, mijn opa en oma hadden een soort zelfde verhaal. Alleen was mijn jaren opa via de mariniers in Nederlands Indië gestationeerd en later naar een jappekamp gebracht, net als mijn oma. Bijzondere generatie. Zo jammer dat hun wijsheid en kennis nu steeds meer verloren gaat en dat ze hier niet meer zijn. Veel sterkte met de verwerking. Ook al weer je, het is goed zo, toch zijn het deze dingen die naar boven kunnen komen

  • Shrimp

    Oh vreselijk ook die jappenkampen. Worden soms beetje overschaduwd door de concentratiekampen , maar wat een verschrikkingen hebben daar plaatsgevonden. Dan te bedenken dat China ook gewoon nog kampen heeft voor andersdenkenden en Noord Korea massaal christenen opsluit in werkkampen zeer vergelijkbaar met jappen/concentratiekampen. Ik las ooit een boek “ zij mogen de hemel niet zien” waar een vrouw omschreef hoe het daar ging. Zij was gevlucht naar zuid Korea . Dan werden ze nat gegooid en in hun blootje in de vrieskou gezet. Kapotgeslagen ruggen waar vliegen eitjes in leggen en de rest kun je raden.. Gewoon nu nog.. vandaag de dag.

  • Charel89

    Er zijn echt vreselijke dingen gebeurd daar. Ik heb helaas nooit alle verhalen gehoord maar zag zeker de schade die het heeft achtergelaten. Ik ga dat boek ook zeker eens opzoeken. Men weet half niet hoe het er op sommige plekken aan toe gaat. Verschrikkelijk

  • Nog-even!

    Wat is dat een heftige tijd geweest... Mijn opa is de dans van het kamp ontsprongen: zijn vader overleed in 1936 en twee dagen later zat hij met zijn broer en moeder op de boot naar Nederland.... Ook erg traumatisch, maar niet vergelijkbaar met het leed in de kampen... Ik heb de indruk dat ze in Indië een vreemd en verwend leven hadden: opgroeien bij kindermeisjes, ouders weinig zien, want die waren te druk met hun society-leven.... En dan moet moeder opeens móeder worden, ipv de rijke dame uithangen... Ik geloof niet dat de leefstijl van Nederlanders in Indie nou zo gezond was....en de slachtoffers die ze maakten, hebben niet voor niks zich vrijgevochten... Ingewikkelde tijden....

  • Shrimp

    Inderdaad ja..mijn oma's familie kwam al 'rijk' overgewaaid naar Nederlands Indië. Ze zijn vanuit Engeland gekomen. Haar meisjesnaam is ook Engels..dus hoe ze eigenlijk in het Nederlandse gebied zijn beland weet ik niet.

  • Shrimp

    Er staat een foto in mijn fotoboek